Çağdaş Polat · · 4 dk okuma
Dijital dünyada "herkes için erişim" kavramı uzun süre etik bir tercih ya da "olsa iyi olur" türünde bir özellik olarak görüldü. Ancak 21 Haziran 2025 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile dijital erişilebilirlik, Türkiye'deki kamu kurumları ve belirli özel sektör kuruluşları için resmen yasal bir yükümlülük haline geldi,.
Switas Consultancy olarak, bu yeni düzenlemenin neleri kapsadığını, hangi kurumları etkilediğini ve bu yeni standartları karşılamak için gereken WCAG 2.2 uyum sürecinin teknik ayrıntılarını anlatan kapsamlı bir rehber hazırladık.
1. Yeni Düzenleme Neleri Kapsıyor?
5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun'a dayanılarak hazırlanan bu genelge, dijital hizmetlerin herkes tarafından, özellikle engelli bireyler ve yaşlılar tarafından erişilebilir olmasını, eşit, bağımsız ve güvenli kullanım sağlanmasını zorunlu kılıyor,.
Genelgenin temel amacı, web sitelerini ve mobil uygulamaları W3C (World Wide Web Consortium) tarafından hazırlanan, uluslararası kabul görmüş Web İçeriği Erişilebilirlik Yönergeleri'ne (WCAG) uyumlu hale getirmektir,.
2. Hangi Kurumlar Kapsamda ve Takvim Nedir?
Genelge, kamu kurumlarının ötesine geçerek vatandaşların sıkça kullandığı kritik özel sektör alanlarını da kapsıyor. Uyum süreleri sektöre göre değişiyor:
1 Yıl İçinde (Haziran 2026'ya Kadar) Uyum Sağlaması Gereken Kuruluşlar:
- Tüm kamu kurum ve kuruluşları (Üniversiteler, Belediyeler vb.).
- Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları.
- Bankalar.
- Özel hastaneler.
- Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş özel eğitim kurumları.
- Yolcu taşımacılığı hizmeti sunan özel şirketler (Havayolu, demiryolu, karayolu taşımacılığı),.
- 200.000'den fazla aboneye sahip elektronik haberleşme hizmet sağlayıcıları,.
2 Yıl İçinde (Haziran 2027'ye Kadar) Uyum Sağlaması Gereken Kuruluşlar: - Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında e-ticaret faaliyetinde bulunan hizmet sağlayıcılar,.
3. Teknik Standart: WCAG 2.2 Nedir?
Genelge, uyum için teknik standart olarak WCAG 2.2'yi belirliyor,. WCAG 2.2, önceki sürümler (2.0 ve 2.1) üzerine inşa edilir ve bilişsel engelli, az gören ve motor becerileri kısıtlı kullanıcılar için özel iyileştirmeler getirir,.
Yönergeler, 4 temel ilke (POUR) etrafında yapılandırılmıştır:
A. Algılanabilir (Perceivable): Bilgi ve kullanıcı arayüzü bileşenleri, kullanıcılara algılayabilecekleri biçimlerde sunulabilmelidir (örneğin görseller gibi metin dışı içerikler için metin alternatifleri sağlamak, yeterli renk kontrastını güvence altına almak),.
B. Çalıştırılabilir (Operable): Kullanıcı arayüzü bileşenleri ve gezinme çalıştırılabilir olmalıdır (örneğin tüm işlevler klavyeden kullanılabilmeli, kullanıcıların içeriği okumak ve kullanmak için yeterli zamanı olmalıdır),.
C. Anlaşılabilir (Understandable): Bilgi ve kullanıcı arayüzünün işleyişi anlaşılabilir olmalıdır (örneğin metin okunabilir olmalı, web sayfaları öngörülebilir biçimde çalışmalı ve hataları önlemek için giriş yardımı sağlanmalıdır),.
D. Sağlam (Robust): İçerik, yardımcı teknolojiler dahil çok çeşitli kullanıcı aracıları tarafından güvenilir biçimde yorumlanabilecek kadar sağlam olmalıdır (örneğin ekran okuyucularla uyumlu olmak),.
WCAG 2.2 ile Gelen Kritik Başarı Ölçütleri
Tam uyum sağlamak için kuruluşların 2.2 sürümüyle gelen belirli teknik nüansları anlaması gerekir. İşte yeni temel ölçütlerin genişletilmiş ayrıntıları:
Odağın Örtülmemesi (Minimum ve Gelişmiş) (Ölçütler 2.4.11 / 2.4.12): Bir kullanıcı bir sayfada klavyeyle gezindiğinde (bağlantılar ve düğmeler arasında Tab tuşuyla ilerlediğinde), şu anda odaklandığı öğe görünür kalmalıdır. Bu güncelleme, "yapışkan üstbilgilerin" veya "yapışkan altbilgilerin" (ekranın üst veya alt kısmında sabit çubuklar) kullanıcının görmeye çalıştığı öğeyi gizlediği yaygın sorunu ele alır.
Gereklilik: Odaktaki öğenin diğer içerikler tarafından tamamen gizlenmediğinden emin olmalısınız. İdeal olarak tamamen görünür olmalıdır.
Sürükleme Hareketleri (Ölçüt 2.5.7): Bazı arayüzler kullanıcılardan nesneleri sürüklemesini ister (örneğin sürükle-bırak dosya yüklemeleri, kaydırıcılar veya listeleri yeniden sıralama). Bu, özel işaretleme aygıtları veya göz izleme yazılımı kullanan motor engelli kullanıcılar için fiziksel olarak imkânsız olabilir.
Gereklilik: Bir arayüz sürükleme kullanıyorsa "tek işaretçili" bir alternatif sunmalısınız. Örneğin bir haritayı taşımak için sürüklemek yerine yukarı/aşağı/sol/sağ düğmeleri sağlayın. Sürükle-bırak liste yerine öğeleri yukarı veya aşağı taşımak için oklar sunun.
Hedef Boyutu (Minimum) (Ölçüt 2.5.8): El titremesi olan, parmakları geniş olan veya mobil cihaz kullanan kullanıcılar, küçük ve sıkışık düğmelere dokunmakta çoğu zaman zorlanır.
Gereklilik: Etkileşimli hedefler (düğmeler, simgeler) en az 24x24 CSS pikseli boyutunda olmalıdır. Hedef daha küçükse, kontrolün merkezine yerleştirilen 24 piksel çapındaki bir dairenin başka hiçbir hedefle çakışmaması için çevresinde yeterli boşluk bulunmalıdır. Bu, yanlış işlevin yanlışlıkla etkinleştirilme riskini azaltır,,.
Erişilebilir Kimlik Doğrulama (Ölçüt 3.3.8): Birçok oturum açma süreci bulmaca çözmeyi (CAPTCHA), parola ezberlemeyi veya SMS ile gönderilen tek kullanımlık kodları yeniden yazmayı gerektirir. Bu, bilişsel sorunları veya hafıza kısıtlamaları olan kullanıcılar için bir engel oluşturur.
Gereklilik: Kimlik doğrulama süreçleri bir "bilişsel işlev testine" (bulmaca çözmek veya bilgi ezberlemek gibi) dayanmamalıdır. Parolalar ve kodlar için kopyala-yapıştır işlevine izin vermeli, üçüncü taraf parola yöneticilerinin ve otomatik doldurma özelliklerinin kullanımını desteklemelisiniz. CAPTCHA kullanılıyorsa bilişsel olmayan bir alternatif bulunmalıdır (örneğin basit nesne tanıma veya bir cihaz üzerinden 2FA).
Tekrarlanan Giriş (Ölçüt 3.3.7): Kullanıcılardan aynı bilgiyi (teslimat adresi gibi) tek bir oturumda birden fazla kez yeniden girmelerini istemek, özellikle bilişsel engelli kullanıcılar için yorgunluğa neden olur ve hata oranlarını artırır.
Gereklilik: Kullanıcının daha önce girdiği bilgiler, yeniden yazmayı gerektirmek yerine otomatik olarak doldurulmalı ya da kullanıcının açılır listeden seçebileceği şekilde sunulmalıdır.
Tutarlı Yardım (Ölçüt 3.2.6): Yardıma ihtiyaç duyan kullanıcılar, farklı sayfalar arasında gezindiklerinde destek kanallarını bulmakta çoğu zaman zorlanır.
Gereklilik: Yardım özellikleri sunuyorsanız (sohbet botu, iletişim e-postası veya "Nasıl yapılır" sayfası bağlantısı gibi), bunlar bulundukları her sayfada aynı göreli konumda görünmelidir. Örneğin sohbet widget'ı ana sayfada sağ altta ise ürün sayfasında sol üste taşınamaz,,.
4. Denetim, İzleme ve "Erişilebilirlik Logosu"
Bu geçişi yönetmek için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bir "İzleme Komisyonu" kurmuştur. Ayrıca sorumlu her kurum, teknik analizleri yürütmek ve bulguları raporlamak üzere kendi içinde bir "Erişilebilirlik İnceleme Komisyonu" oluşturmak zorundadır,.
Denetimi geçen ve standartlara uyumunu kanıtlayan web siteleri ve mobil uygulamalara Bakanlık tarafından "Erişilebilirlik Logosu" verilecektir. Bu logo, bir onur nişanı işlevi görerek "erişilebilir kurum" olduğunu gösterir ve verildiği tarihten itibaren 2 yıl geçerlidir,,.
5. Switas Consultancy Uyum Yolculuğunuzda Sizi Nasıl Destekler?
Erişilebilirlik yalnızca yasal bir onay kutusu değildir; Kullanıcı Deneyimi (UX) ve SEO performansının kritik bir bileşenidir. Switas, yapılandırılmış bir metodolojiyle bu dönüşümde size rehberlik eder:
1. WCAG Denetimi (WCAG 2.2): Dijital varlıklarınızı yeni WCAG 2.2 ölçütlerine göre titizlikle değerlendiriyor; odak görünürlüğü, hedef boyutları, kimlik doğrulama engelleri ve daha fazlasıyla ilgili belirli ihlalleri tespit ediyoruz,.
2. Manuel ve Kullanıcı Testleri: Otomatik araçlar sorunların yalnızca bir kısmını yakalar. Uzmanlarımız ekran okuyucularla (NVDA, VoiceOver gibi) manuel denetimler gerçekleştirir ve gerçek kullanılabilirliği sağlamak için engelli kullanıcılarla gerçek dünya testleri yürütür,.
3. İyileştirme Yol Haritası: Geliştirme ve tasarım ekiplerinizle doğrudan çalışarak kod düzeyindeki karmaşık sorunlar (ARIA etiketleri, anlamsal HTML, duyarlı yeniden akış) için teknik çözümler sunuyoruz,.
4. Sürdürülebilirlik ve Eğitim: Erişilebilirlik süregelen bir süreçtir. Dijital ürünleriniz geliştikçe uyumlu kalmasını sağlamak için periyodik yeniden değerlendirmeler ve ekip eğitimleri sunuyoruz.
Dijital engelleri kaldırmak ve yeni Türkiye erişilebilirlik düzenlemesine tam uyum sağlamak için bugün bizimle iletişime geçin.




